Στον πρόναο του μαντείου των Δελφών, οι αρχαίοι Έλληνες χάραξαν δύο λέξεις που, είκοσι πέντε αιώνες μετά, παραμένουν το θεμέλιο κάθε ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας: «γνῶθι σαυτόν». Γνώρισε τον εαυτό σου.
Δεν είναι τυχαίο ότι η διά του λόγου παρέμβαση στον ανθρώπινο ψυχισμό γεννιέται στην αρχαία Ελλάδα. Ο Σωκράτης, γιος της μαίας Φαιναρέτης, ονόμασε «μαιευτική» τη μέθοδό του, αντλώντας εύστοχα την ιδέα από το επάγγελμα της μητέρας του. Ο ίδιος δεν προσέφερε έτοιμες απαντήσεις· έθετε στοχευμένες ερωτήσεις, ούτως ώστε ο συνομιλητής του να εξάγει αφ᾽ εαυτού τα συμπεράσματα, και, αν χρειαζόταν, να αναθεωρήσει τις προηγούμενες θέσεις του. Όπως οι ωδίνες του τοκετού, η προκειμένη διαδικασία είναι επίπονη και επίμονη. Συνιστά όμως και τη μόνη δίοδο προς μια γνώση που μας ανήκει πραγματικά.
«Ἐκ τοῦ γνῶθι σαυτὸν ἡ μεταβολή»: από τη γνώση του εαυτού ξεκινά η αλλαγή.
Γιατί η αυτογνωσία προηγείται της αλλαγής
Συχνά ερχόμαστε αντιμέτωποι με τα ίδια αδιέξοδα: επιλέγουμε τις ίδιες σχέσεις, θυμώνουμε με τα ίδια πράγματα, αναβάλλουμε τα ίδια όνειρα. Όσο τα δεδομένα μοτίβα παραμένουν αόρατα, επαναλαμβάνονται. Η αυτεπίγνωση, λοιπόν, μας παρέχει τη δυνατότητα να διακρίνουμε το σχήμα, να κατανοήσουμε πώς διαμορφώθηκε και τι εξυπηρετούσε κάποτε, καταφέρνοντας έτσι να εφαρμόσουμε την επιλογή, εκεί όπου πριν υπήρχε μόνο αυτοματισμός. Επιγραμματικά, η συνειδητοποίηση μας απελευθερώνει.
Η ψυχοθεραπεία και η συμβουλευτική δεν απορρίπτουν τον άνθρωπο. Τον καθοδηγούν να παρατηρήσει τον εαυτό του με ειλικρίνεια και άνευ κριτικής. Η παρατήρηση αποτελεί το εφαλτήριο της αλλαγής.
Η εξέλιξη δεν είναι εξάλειψη
Υπάρχει μια διαδεδομένη παρανόηση ότι η προσωπική ανάπτυξη συνεπάγεται την απάρνηση και τη διαγραφή των αρνητικών μας γνωρισμάτων. Η εμπειρία τη διαψεύδει· η εξέλιξη δεν συνυφαίνεται με την εξάλειψη των ελαττωμάτων μας, παρά την εναρμόνισή τους με τα προτερήματά μας. Το άγχος μπορεί να μετατραπεί σε ετοιμότητα· το πείσμα σε επιμονή· η ευθιξία σε οριοθέτηση. Απόβλεψη δεν είναι ένας «τέλειος», αλλά ένας ισορροπημένος εαυτός.
Ένα πρώτο βήμα
Αν θέλετε να ξεκινήσετε από κάπου, δοκιμάστε για μία εβδομάδα να κρατήσετε ένα σύντομο ημερολόγιο: καταγράψτε τι σας δυσκόλεψε σήμερα, τι σκεφτήκατε, τι νιώσατε, πώς αντιδράσατε. Στο τέλος της εβδομάδας, διαβάστε τα υπό το πρίσμα ενός καλοπροαίρετου παρατηρητή. Αυτό που θα προσέξετε να επαναλαμβάνεται είναι, πολύ πιθανόν, το σημείο όπου αξίζει να σταθείτε, μόνοι σας ή μαζί με έναν ειδικό.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα· δεν υποκαθιστά τη συμβουλευτική, την ψυχοθεραπεία ή την ιατρική φροντίδα. Αν κάτι από όσα διαβάσατε σας αφορά, μπορούμε να το συζητήσουμε σε μια συνεδρία.
